Ήθη και έθιμα του κύκλου της ζωής

Στον Πόντο, κάθε μεγάλη στιγμή της ζωής δεν περνούσε απαρατήρητη. Η γέννηση ενός παιδιού, η βάπτιση, ο αρραβώνας και ο γάμος γιορτάζονταν με τραγούδια, ευχές και ξεχωριστές τελετουργίες που ένωναν όλο το χωριό.

Ακόμη και ο αποχωρισμός, με τον θάνατο, είχε τα δικά του έθιμα και μοιρολόγια, γεμάτα σεβασμό και αγάπη. Σε αυτή την υποενότητα ανακαλύπτουμε πώς ζούσαν, χαίρονταν και πενθούσαν οι πρόγονοί μας. Πολλά από αυτά τα έθιμα θα σας φανούν οικεία, γιατί κάποια τα κρατάμε ακόμη και σήμερα.

Έθιμα του κύκλου του χρόνου

Η χρονιά στον Πόντο είχε τον δικό της ρυθμό, δεμένο με τις γιορτές της Εκκλησίας και τις δουλειές της γης. Τα κάλαντα που αντηχούσαν στους δρόμους, οι Μωμόγεροι του Δωδεκαημέρου με τις μάσκες και τα αστεία τους, οι Αποκριές και το Πάσχα γέμιζαν τη ζωή με χαρά.

Τα πανηγύρια ήταν η μεγάλη συνάντηση της κοινότητας, με χορό, λύρα και φαγητό μέχρι το πρωί. Πολλά από αυτά τα έθιμα συνεχίζουν να ζουν στους συλλόγους μας. Εδώ τα παρουσιάζουμε ένα ένα, με την ιστορία και το νόημά τους.

Παραδοσιακοί χοροί

Αν θέλετε να καταλάβετε την ψυχή των Ποντίων, δείτε τους να χορεύουν. Οι ποντιακοί χοροί είναι γεμάτοι πάθος, ένταση και περηφάνια, με μικρά γρήγορα βήματα και το χαρακτηριστικό τρέμουλο του σώματος. Οι χορευτές πιάνονται σφιχτά, ώμο με ώμο, σαν μια γροθιά.

Η σέρρα (πυρρίχιος), το τικ, το κότσαγκελ, το ομάλ και η τρυγόνα είναι μερικοί μόνο από τους πολλούς χορούς της παράδοσής μας. Κάθε χορός έχει τη δική του ιστορία, τον δικό του χαρακτήρα και τον τόπο από τον οποίο ξεκίνησε. Σε αυτή την υποενότητα τους γνωρίζουμε από κοντά.

Μουσική και όργανα

Μόλις ακουστεί η ποντιακή λύρα, ο κεμεντζές, κάτι ξυπνά μέσα μας. Αυτό το μικρό όργανο με τον ξεχωριστό ήχο είναι η καρδιά της ποντιακής μουσικής. Συντροφεύει τον χορό, το τραγούδι, τη χαρά αλλά και τον καημό.

Δίπλα στη λύρα ακούγονται το νταούλι, το αγγείον (τουλούμ) και ο ζουρνάς, που δίνουν δύναμη και ρυθμό στη γιορτή. Εδώ γνωρίζουμε τα όργανα, τον τρόπο που κατασκευάζονται και παίζονται, αλλά και τους λυράρηδες που κράτησαν ζωντανή αυτή τη μουσική από γενιά σε γενιά.

Τραγούδια και προφορική παράδοση

Τα ποντιακά τραγούδια λένε όσα δύσκολα λέγονται με απλά λόγια. Μιλούν για την αγάπη και τη λαχτάρα, για την ξενιτιά και τη χαμένη πατρίδα, για τη χαρά της ζωής και τον πόνο του αποχωρισμού. Τα μοιρολόγια, ειδικά, κρατούν μέσα τους όλη τη θλίψη ενός λαού.

Μαζί με τα τραγούδια, οι παροιμίες, τα παραμύθια και τα αινίγματα κουβαλούν τη σοφία και το χιούμορ των παππούδων μας. Λέγονταν το βράδυ, γύρω από τη φωτιά, και μάθαιναν στα παιδιά πώς να ζουν. Σε αυτή την υποενότητα τα συγκεντρώνουμε με αγάπη και σεβασμό.